SỨC KHỎE TINH THẦN •

VÌ SAO BẠN VẪN THẤY TRỐNG RỖNG SAU KHI THÀNH CÔNG?

 

“Mình đã đạt được điều từng mong muốn. Vậy tại sao mình vẫn cảm thấy chưa đủ?”

 

Bạn từng tự nhủ rằng chỉ cần vượt qua kỳ thi quan trọng, tìm được một công việc tốt, được tăng lương hay đạt đến vị trí mình mong muốn, bạn sẽ cảm thấy an tâm hơn.

 

Rồi ngày ấy cũng đến. Bạn hoàn thành mục tiêu, nhận được lời chúc mừng và có những khoảnh khắc thực sự tự hào về bản thân. Nhưng niềm vui dần qua đi, cuộc sống trở lại bình thường, và cảm giác thiếu hụt quen thuộc lại xuất hiện.

 

Bạn bắt đầu nghĩ đến mục tiêu tiếp theo.

 

Có lẽ lần này, khi đạt được nhiều hơn, bạn sẽ thực sự hài lòng. Có lẽ chỉ cần cố gắng thêm một chút, bạn sẽ không còn cảm thấy mình thua kém hay chưa đủ tốt.

 

Thế nhưng, nếu sau mỗi cột mốc, cảm giác đủ đầy chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, bạn có bao giờ tự hỏi: Mình đang nỗ lực vì thực sự mong muốn điều đó, hay vì hy vọng một ngày nào đó thành công sẽ giúp mình cảm thấy có giá trị hơn?

 

KHI THÀNH CÔNG KHÔNG MANG LẠI CẢM GIÁC HẠNH PHÚC NHƯ BẠN KỲ VỌNG

Một trong những điều dễ khiến chúng ta bối rối là cảm giác hụt hẫng sau khi đã nỗ lực rất nhiều để đạt được điều mình mong muốn.

 

Bạn có thể nghĩ rằng mình nên vui hơn, biết ơn hơn hoặc hài lòng hơn với những gì đang có. Nhưng cảm xúc không phải lúc nào cũng diễn ra theo cách chúng ta kỳ vọng.

 

Trong tâm lý học, hiện tượng hedonic adaptation (thích nghi khoái cảm) giúp lý giải một phần trải nghiệm này. Sau những thay đổi tích cực, con người có xu hướng dần thích nghi với hoàn cảnh mới, khiến cảm giác phấn khởi ban đầu có thể giảm đi theo thời gian.

 

Một thành tựu từng khiến bạn vô cùng tự hào có thể dần trở thành điều bình thường. Mức thu nhập từng là niềm mơ ước có thể trở thành tiêu chuẩn mới. Và khi niềm vui không còn mãnh liệt như trước, bạn lại hướng sự chú ý đến một cột mốc khác.

 

Bản thân việc đặt ra mục tiêu mới không có gì sai. Điều đáng suy ngẫm là khi bạn liên tục cần một thành tựu tiếp theo để cảm thấy hài lòng với chính mình, liệu thành công có đang mang thêm một nhiệm vụ khác: chứng minh rằng bạn đủ tốt?

 

VÒNG LẶP “PHẢI GIỎI HƠN NỮA” VÀ CÁI GIÁ CỦA VIỆC LUÔN CẢM THẤY CHƯA ĐỦ

Đôi khi, điều khiến chúng ta mệt mỏi không chỉ là những mục tiêu cần hoàn thành, mà còn là niềm tin rằng bản thân phải liên tục thành công mới xứng đáng được công nhận.

 

Khi giá trị bản thân gắn chặt với thành tích, mỗi kết quả có thể trở thành một phép thử cho lòng tự trọng.

 

Một ngày làm việc hiệu quả khiến bạn cảm thấy mình có ích. Một lời khen giúp bạn tự tin hơn. Nhưng chỉ một lần mắc sai lầm, một kết quả không như mong đợi hoặc việc nhìn thấy người khác tiến xa hơn cũng có thể khiến bạn nghi ngờ chính mình.

 

Bạn có thể dần quen với việc đánh giá bản thân bằng những câu hỏi như:

  • - Hôm nay mình đã làm được gì?

  • - Mình có đang tiến bộ nhanh bằng người khác không?

  • - Nếu không đạt được mục tiêu này, liệu mình có còn đủ giỏi?

  • - Mình đã cố gắng nhiều như vậy, tại sao vẫn chưa cảm thấy hài lòng?

 

Khi những câu hỏi ấy trở thành thước đo quen thuộc, ngay cả lúc nghỉ ngơi, bạn cũng có thể cảm thấy mình đang lãng phí thời gian. Ngay cả khi đạt được thành tựu, bạn vẫn khó cho phép bản thân tận hưởng vì tâm trí đã chuyển sang những điều cần làm tiếp theo.

 

Vòng lặp ấy có thể diễn ra âm thầm:

Cảm thấy mình chưa đủ → Đặt mục tiêu để chứng minh bản thân → Nỗ lực và đạt được thành tựu → Cảm thấy hài lòng trong chốc lát → Quay lại nghi ngờ giá trị bản thân → Tiếp tục đặt mục tiêu mới.

 

Theo thời gian, bạn có thể đạt được ngày càng nhiều nhưng vẫn khó cảm nhận sự đủ đầy. Không phải vì những gì bạn làm được không có ý nghĩa, mà vì mỗi thành tựu chỉ tạm thời xoa dịu cảm giác thiếu hụt mà chưa giúp bạn hiểu rõ điều gì đang nằm phía sau nó.

 

Và nếu cứ tiếp tục chạy theo những cột mốc mới, bạn có thể bỏ lỡ một câu hỏi quan trọng hơn: Ngoài những gì mình làm được, mình còn nhìn nhận và trân trọng điều gì ở chính mình?

 

ĐIỀU BẠN ĐANG THẬT SỰ TÌM KIẾM PHÍA SAU MONG MUỐN ĐƯỢC THÀNH CÔNG

Thay vì chỉ hỏi “Mình muốn đạt được điều gì tiếp theo?”, đôi khi chúng ta cần dừng lại để tìm hiểu điều mình hy vọng sẽ nhận được từ thành công ấy.

 

Hãy thử hình dung một người luôn mong muốn được thăng chức. Mục tiêu này có thể xuất phát từ mong muốn phát triển chuyên môn, đảm nhận những trách nhiệm mới hoặc tạo ra nhiều giá trị hơn trong công việc.

 

Nhưng cũng có thể, sâu bên trong, người ấy đang hy vọng rằng chức danh mới sẽ giúp mình cảm thấy giỏi giang hơn, được người khác tôn trọng hơn hoặc không còn thua kém những người xung quanh.

 

Cùng một mục tiêu nhưng những động lực phía sau có thể rất khác nhau.

 

Đôi khi, điều chúng ta tìm kiếm qua thành công không chỉ là kết quả hữu hình, mà còn là cảm giác có năng lực, được công nhận, được an toàn hoặc được thuộc về.

 

Không có nghĩa rằng mong muốn được công nhận là sai. Nhu cầu được ghi nhận và kết nối vốn là những khía cạnh quan trọng trong đời sống con người. Điều đáng lưu ý là liệu bạn có đang phụ thuộc quá nhiều vào thành tích hoặc đánh giá từ bên ngoài để cảm thấy mình có giá trị hay không.

 

Nhận ra điều này không khiến những nỗ lực trước đây của bạn trở nên vô nghĩa. Ngược lại, đó có thể là cơ hội để bạn hiểu mình rõ hơn và lựa chọn cách theo đuổi thành công phù hợp với những điều thực sự quan trọng.

 

CÁCH ĐỂ CẢM THẤY ĐỦ ĐẦY MÀ KHÔNG CẦN NGỪNG NỖ LỰC

Bạn không cần từ bỏ tham vọng, hạ thấp những mục tiêu mình mong muốn hay ép bản thân phải hài lòng với mọi thứ. Điều cần thay đổi có thể là cách bạn nhìn nhận bản thân trong hành trình theo đuổi thành công.

 

  1. 1. Học cách nhìn nhận bản thân ngoài những thành tích

Hãy thử dành một chút thời gian để viết ra hai điều:

  • - Những thành tựu bạn đã đạt được.

  • - Những phẩm chất bạn trân trọng ở bản thân, kể cả khi không có thành tích nào để kể.

 

Đó có thể là sự kiên trì khi đối diện khó khăn, lòng tử tế với người khác, khả năng lắng nghe hoặc sự can đảm khi bắt đầu lại.

 

Mục đích không phải là phủ nhận thành tích, mà là nhận ra rằng thành công chỉ phản ánh một phần con người bạn. Bạn vẫn có những phẩm chất đáng trân trọng ngay cả trong những ngày làm việc chưa hiệu quả hoặc chưa đạt được điều mình mong muốn.

 

  1. 2. Tự hỏi điều gì thực sự thúc đẩy mình

Khi nghĩ đến một mục tiêu mới, hãy thử tự hỏi:

“Nếu đạt được điều này, mình hy vọng điều gì sẽ thay đổi?”

 

Nếu câu trả lời là cảm giác được công nhận, hãy thử tìm hiểu bạn đang mong muốn được ai ghi nhận và vì sao sự công nhận ấy lại quan trọng.

 

Nếu bạn muốn chứng minh mình không thua kém, hãy thử nhìn lại những tiêu chuẩn mà mình đang dùng để so sánh bản thân.

 

Những câu hỏi này không nhằm phán xét động lực của bạn. Chúng giúp bạn phân biệt giữa điều mình thực sự mong muốn và điều mình cảm thấy buộc phải đạt được để trở nên xứng đáng.

 

  1. 3. Theo đuổi những giá trị có ý nghĩa, không chỉ những cột mốc

Thay vì chỉ hỏi “Mình muốn đạt được gì?”, hãy thử hỏi thêm “Mình muốn sống như thế nào?”

 

Theo liệu pháp Chấp nhận và Cam kết (Acceptance and Commitment Therapy – ACT), giá trị cá nhân có thể đóng vai trò như phương hướng cho hành động, trong khi mục tiêu là những kết quả cụ thể mà chúng ta hướng đến.

 

Bạn có thể mong muốn thăng tiến nhưng đồng thời trân trọng sự cân bằng, kết nối gia đình, tinh thần học hỏi hoặc khả năng đóng góp cho cộng đồng.

 

Khi xác định được những giá trị quan trọng, bạn có thể tiếp tục phấn đấu mà không phải đánh đổi tất cả để đạt được một cột mốc duy nhất. Ý nghĩa của hành trình không chỉ nằm ở nơi bạn đến, mà còn ở cách bạn lựa chọn sống trên con đường ấy.

 

  1. 4. Cho phép mình tận hưởng những điều đang có

Bạn không cần chờ đến khi hoàn thành mọi mục tiêu mới cho phép bản thân nghỉ ngơi hoặc cảm thấy hài lòng.

 

Hãy thử ghi nhận những tiến bộ nhỏ, dành thời gian cho các mối quan hệ quan trọng hoặc làm một điều bạn yêu thích mà không đặt ra yêu cầu phải đạt được kết quả cụ thể.

 

Đôi khi, cảm giác đủ đầy không đến từ việc có thêm một điều gì đó, mà từ khả năng hiện diện với những gì đang có ý nghĩa trong cuộc sống của mình.

 

TÌM KIẾM SỰ HỖ TRỢ KHI CẢM GIÁC TRỐNG RỖNG KÉO DÀI

Cảm giác hụt hẫng sau khi đạt được mục tiêu có thể là một trải nghiệm nhất thời. Tuy nhiên, nếu cảm giác trống rỗng kéo dài, thường xuyên quay trở lại hoặc đi kèm với sự mất hứng thú, mệt mỏi, lo âu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, bạn nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý.

 

Trong tham vấn tâm lý, bạn có thể có cơ hội nhìn lại những kỳ vọng dành cho bản thân, khám phá niềm tin gắn giá trị cá nhân với thành tích và nhận diện những nhu cầu chưa được đáp ứng.

 

Quá trình này không nhằm khiến bạn từ bỏ thành công, mà hướng đến việc giúp bạn hiểu rõ hơn về chính mình, xây dựng cách nhìn nhận bản thân linh hoạt hơn và tìm ra những lựa chọn phù hợp với điều mình thực sự coi trọng.

 

Tại Joy Mind Education, tham vấn tâm lý có thể là một không gian để bạn chia sẻ những trải nghiệm đang gặp phải, được lắng nghe và cùng tìm hiểu hướng hỗ trợ phù hợp với nhu cầu của mình.

 

Bạn không cần phải đợi đến khi mọi thứ trở nên quá sức mới tìm kiếm sự đồng hành. Đôi khi, việc chủ động dành thời gian để hiểu bản thân cũng là một bước quan trọng trong hành trình chăm sóc sức khỏe tinh thần.

 

LỜI NHẮN NHỦ TỪ JOY MIND EDUCATION

Có lẽ mình đã dành rất nhiều thời gian để trở thành một người giỏi hơn, đạt được nhiều điều hơn và cố gắng để không bị bỏ lại phía sau.

 

Nhưng trên hành trình ấy, mình cũng muốn học cách dừng lại, lắng nghe bản thân và nhận ra những điều vốn đã có ý nghĩa với mình.

 

Mình vẫn có thể đặt mục tiêu, vẫn có thể nỗ lực và mong muốn tiến xa hơn. Nhưng mình không muốn phải đợi đến khi thành công mới cảm thấy bản thân xứng đáng được trân trọng.

 

Mình có giá trị, ngay cả trong những ngày mình chẳng đạt được điều gì đặc biệt.

 

Và có lẽ, trưởng thành không chỉ là hành trình đạt được nhiều điều hơn, mà còn là hành trình học cách hiểu, chấp nhận và trân trọng chính mình.

 

— JOY MIND EDUCATION

 

Lưu ý: Nội dung mang tính phổ cập kiến thức về sức khỏe tinh thần, không thay thế cho quá trình đánh giá hoặc hỗ trợ chuyên môn cá nhân.

 

---------------------------------

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and why of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.

Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). Guilford Press.

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.

Sheldon, K. M., & Elliot, A. J. (1999). Goal striving, need satisfaction, and longitudinal well-being: The self-concordance model. Journal of Personality and Social Psychology, 76(3), 482–497.